Bywa, że tradycja przypisana do jednego miejsca - najczęściej regionu lub jego części - staje się popularna w kraju za sprawą turystów, którzy odwiedzają takie miejsca i rozwożą wiedzę o tradycjach w różne miejsca nie tylko w kraju, bo również na świecie. Tradycja jest jednak zawsze związana z określonym miejscem i mieszkającymi tam ludźmi, zaś obyczaje ulegają wraz z biegiem lat zmianom i modyfikacjom.
Zakopane to miejsce odkryte dla turystów, a przede wszystkim twórców pod koniec XIX wieku, miejsce, które przez wiele wieków rozwijało się w pewnym oderwaniu od innej kultury. To wszystko sprawiło, że do dziś Zakopane to miejsce, w którym mimo napływu ogromnej ilości osób z różnych stron świata, ludność zachowała bardzo wiele ze swoich tradycji i obyczajów. Żaden z szanujących się Zakopiańczyków nie stanie do ślubu w tradycyjnym dla większości Polaków garniturze, a młoda góralka nie idzie do ołtarza w śnieżnobiałej sukni - obowiązuje góralski strój i to zarówno młodych, jak i ich gości. Wesele góralskie trwa kilka dni, a kapela góralska śoiewa weselne przyśpiewki znane tylko tutaj.
Ale nie tylko góralskie wesele to kultywowanie góralskiej tradycji - dzieci do chrztu również są ubierane "po góralsku" - nikt tego góralom nie narzuca, ale Zakopane i okolice to region, w którym ludzie mają potrzebę trwania przy starych obyczajach - to im pozwala świetnie zachować własną tożsamość, mimo codziennych kontaktów z turystami z całego świata.
Niekiedy nie zastanawiamy się, że to co uznajemy w Zakopanem i okolicy za tradycją czystą góralską powstało przy pomocy, niewielkiej co prawda, artystów, którzy znaleźli tu swój azyl. To, co uznajemy za "styl zakopiański" w budownictwie, zawdzięcza Zakopane Stanisławowi Witkiewiczowi, który dodał do tradycyjnego budownictwa górali secesyjne ozdoby, które do dziś zdobią nawet zupełnie nowe góralskie domy.
Na pewno góralskie święta mają zupełnie inny charakter niż te w innych regionach - góralska choinka nadal jest pełna ozdób ręcznie robionych z kolorowego papieru. Zresztą górale to zdolny naród - kobiety najczęściej haftują i tkają piękne tkaniny, z których szyje się tradycyjne stroje, mężczyźni zaś słyną z rzeźbienia w drewnie - Zakopane każdemu "ceprowi"kojarzy się ze straganów pełnych ręcznie robionych cudeniek - misternie rzeźbione pudełka są w wielu polskich domach pamiątką z pobytu w Zakopanem.
Kolejnym elementem wszelkiej tradycji jest kuchnia - ta zakopiańska wyrosła nie z bogactwa, które wielu teraz kojarzy się z tym miastem, ale z biedy, która wynikała z biedy i trudnych warunków życia. Turyści rzadko kiedy dowiadują się i pamiętają, że Zakopane to były kiedyś biedne góralskie ziemie, że jeszcze około stu lat temu podstawą w codziennym menu górali były ziemniaki i bryjka, czyli rodzaj zupy gotowanej z osolonej wody i gotowanej w niej mąki. W biedniejszych domach często bryjka nawet nie była polana żadnym tłuszczem, tam gdzie było bogaciej okraszano ją skwarkami ze stopioną słoniną, olejem lnianym, czasami dodawano do niej serwatkę i maślankę - ale to zdarzało się w domach baców, którzy byli najbogatszymi z górali. Każdy z nas zna i oscypki i bryndzę - sery, które od wieków robi się na Podhalu. Nie można zapomnieć też o kwaśnicy, która rożni się od znanego w innych regionach kapuśniaku. Na pewno wielu turystów kojarzy sobie z górami herbatę po góralsku. Ten napój dla dorosłych to w pierwotnej wersji herbata z dodatkiem spirytusu. Nie trzeba dodawać jak rozgrzewa ona w zimowe wieczory.
Zakopane to miejsce, które warto poznać właśnie ze względu na tradycje i obyczaje, które nie są tu sztucznie kultywowane, ale po prostu trwają jako element codzienności - na pewno ciekawy jest Festiwal Ziem Górskich, na którym spotykają się górale z całego swiata..
|
|
